“Spuug iemand helemaal onder met een mondvol melk als je snel iets over zijn persoonlijkheid te weten wilt komen.”
Deze provocerende uitspraak van kunstenaar Jenny Holzer hangt waarschijnlijk niet aan de muur bij de gemiddelde HR-afdeling. Toch legt Holzer de vinger op een zere plek: Hoe dun is ons laagje beschaving eigenlijk?
De essentie van haar uitspraak is dat iemands “ware ik” pas naar boven komt in een moment van totale overrompeling en kwetsbaarheid. Met haar werk laat Holzer zien dat de “waarheid” vaak afhangt van wie het zegt en hoe stellig het gepresenteerd wordt.
De illusie van controle
In een veilige situatie verloopt ons gedrag meestal volgens een simpele formule: “Als ik tegen jou X zeg, zal jij waarschijnlijk Y doen.” Modellen als DISC of Insights Discovery geven ons de geruststellende illusie dat we elkaar door deze voorspelbaarheid echt leren ‘kennen’.
Hoe fragiel die illusie is, merkte ik onlangs tijdens een training adviesvaardigheden. De groep was opmerkelijk voorzichtig en terughoudend. De reden bleek een teamsessie van vijf jaar geleden.
Het team was destijds letterlijk in kleurvlakken opgedeeld. De ‘Rode teamleden’ werd gevraagd om ongefilterd te spuien wat ze irritant vonden aan hun ‘Blauwe collega’s’. Deze confrontatie was zo schokkend dat de psychologische veiligheid vijf jaar later nog steeds niet was hersteld.
De rauwe realiteit
Het model bleek geen brug voor betere samenwerking, maar dreef een wig in de onderlinge verstandhouding. Persoonlijkheid is namelijk geen statisch kleurenpalet dat je uit een vragenlijst haalt. Het is wat er gebeurt als de controle wegvalt:
⚠️Wanneer een project op het laatste moment crasht.
⚠️ Wanneer een grens brutaal wordt overschreden.
⚠️Wanneer je (overdrachtelijk) die mond vol melk in je gezicht krijgt.
Kleurenmodellen zijn gericht op optimalisatie en harmonie: “Hoe kunnen we beter samenwerken?” Maar wat we daarmee meten is niet de persoon, maar de aangepaste, geciviliseerde buitenkant.
De kaart is niet de wereld
Zonder daadwerkelijk melk naar iemand te spugen legt de absurde ’test’ van Holzer razendsnel bloot wat een rapport niet kan vangen: ons werkelijke potentieel aan prikkelbaarheid, humor en veerkracht.
Echte verbinding en diepgaand inzicht ontstaan waar modellen ophouden en plaatsmaken voor oprechte interesse en intermenselijk contact. Een model kan een nuttig instrument zijn voor reflectie, maar laten we niet de denkfout maken dat de kaart de wereld is.
Wat vind jij? Zijn we doorgeslagen in het ‘hokjesdenken’ of bieden kleurenmodellen juist de nodige houvast in een complexe wereld?